Zeeuws Museum

Het vernieuwde museum verrijst als een regionaal topmuseum dat wordt gekenmerkt door een prachtige vormgeving, verrassende programmering en een eigenzinnige vermenging van kunstopdrachten en oude collectie.

Het Zeeuws Museum is het grootste museum van Zeeland. Het beheert de meest uitgebreide verzameling Zeeuws erfgoed ter wereld. Wereldberoemd is de serie 16e eeuwse wandtapijten die in het museum in een nieuw licht zullen worden getoond. De bijzondere collectie streekdrachten wordt samen met nieuwe ontwerpen die zijn geïnspireerd op die dracht in nieuwe modezalen getoond. Het museum toont ook collecties die nooit eerder te zien zijn geweest, zoals de verzameling etnografie die na meer dan vijftig jaar afwezigheid terug naar Zeeland wordt gehaald. De vormgeving in het nieuwe museum is geïnspireerd op winkeletalages, catwalks en filmscenografie. Onderdeel van deze nieuwe vormgeving is een uitgebreid audiovisueel programma. Dit omvat een reeks uitzonderlijke films gemaakt door de beeldend kunstenaars Paul en Menno de Nooijer. De eerste uit deze reeks, Strip Show 1850, reist met groot succes langs internationale filmfestivals. Voor andere delen van de reeks schreven onder meer Floortje Zwigtman en Wim Hofman de teksten. Het museum lanceert in samenwerking met jonge ontwerpers ook een serie videoguides, die de bezoeker alternatieve routes (met thema’s als dieren en verlangen) door het museum bieden.

In het nieuwe museum wordt ruim baan gegeven aan zowel de collectie als jonge ontwerpers en kunstenaars. Er is een multifunctionele ontvangstruimte beschikbaar waar grote groepen bezoekers worden ontvangen. De nieuwe ingang aan het Abdijplein biedt (gratis) toegang tot de museumwinkel, de mediatheek en het museumcafé met terras. Het museum verwacht 60.000 bezoekers op jaarbasis.

Uitgebreide beschrijving van het nieuwe Zeeuws Museum

Op 5 juni is het Zeeuws Museum in Middelburg heropend na een ingrijpende verbouwing. Het Zeeuws Museum is het grootste museum van Zeeland. Wereldberoemd is de serie 16e eeuwse wandtapijten over de gevechten op de Zeeuwse wateren tijdens de 80-jarige Oorlog. Ook heeft het museum belangwekkende collecties schilderijen, porselein, streekdrachten en etnografica.

Het Zeeuws Museum is het eerste Nederlandse museum dat zijn collectie gebruikt om zich als beeldinstituut te afficheren. Het zet de rijke regionale beeldcultuur in steeds wisselende kaders om bezoekers te verleiden en verrassen. Die kaders worden geleverd door onder meer film, catwalks en winkeletalages. Het resultaat is een museum dat schoonheid brengt, prikkelt, en het beeldend vermogen stimuleert.

Het nieuwe museum heeft de vaste collectie in drie hoofdthema’s ingedeeld: Mode, Geschiedenis en Wonderkamers. De zalen die hieraan zijn gewijd tonen een vermenging van moderne en oude kunst. Ook heeft het nieuwe museum een aantal zalen voor wisseltentoonstellingen. Er is een goed geoutilleerde ontvangstruimte voor lezingen, presentaties en educatieve programma’s. Verder zijn er een museumwinkel (met een reeks nieuwe stijl streekproducten), een mediatheek (gratis toegankelijk) en een museumcafé met een terras op het schitterende Abdijplein in het centrum van Middelburg.

De verbouwing is naar een ontwerp van het architectenbureau Rothuizen van Doorn ’t Hooft. Het bureau maakte onder meer een nieuwe publieksingang aan het prachtige Abdijplein. De bijzondere inrichting is ontworpen door Christian Kieckens in Brussel. In het heropende Zeeuws Museum worden jaarlijks 60.000 bezoekers verwacht.

Mode
De omvangrijke streekdrachtencollectie wordt gepresenteerd in de nieuwe modezalen van het museum. De collectie trekt veel aandacht van modestudenten en ontwerpers, die in toenemende mate gefascineerd zijn door en gebruik maken van lokale en etnische vormtalen. In de afgelopen jaren heeft het museum steeds geëxperimenteerd op het snijvlak van streekdrachten en hedendaagse mode. Voor studenten van het Fashion Institute in Amsterdam en de modeafdeling van de Academie in Gent werden workshops georganiseerd die uitmondden in een reeks tentoonstellingen (over schorten, zwarte mode en sieraden) in de tijdelijke dependance van het museum. De tentoonstellingen trokken veel publieke belangstelling. Het modemagazine No. wijdde een speciaal nummer aan de collectie. In de nieuwe zalen worden onder meer beweegbare glazen Chinese vitrines gebouwd, waarin kledingrekken met labels komen. De vitrines worden met hulp van modestudenten ingericht. De beeldend kunstenaars Paul en Menno de Nooijer maakten voor de opstellingen de spraakmakende korte film Strip Show 1850. De film is sinds de première op het Nederlands filmfestival (2004) bijna voortdurend op festivals in binnen- en buitenland te zien. Onderdeel van de nieuwe presentaties is ook een groot stalenboek met stoffen, tekeningen, patronen, foto’s en notities. Het stalenboek speelt in op de wens van een groot publiek iets van de collectie te mogen voelen. Het boek, handgemaakt door mode en streekdrachtenspecialisten en kunstenaars, is gids, kunstwerk en aanraakboek ineen. Een replica, vormgegeven door ontwerpstudio ‘t Brandt Weer, is te koop in de museumwinkel.

Vanaf 2008 wordt de modepresentatie twee keer per jaar vernieuwd, met een zomer- en wintercollectie, steeds ingeluid door een event, presentatie of modeshow (bijvoorbeeld op het Abdijplein). Voor deze wisselingen werkt het museum samen met een mode academie (het eerste jaar de Academie van Gent, daarna Artemis in Rotterdam), waarvan studenten telkens een ander aspect van de collectie centraal stellen. De modeafdeling begeleidt ook het nieuwe uniform voor de medewerkers, ontworpen door Niels Klavers, Astrid van Engelen en Marriët Willems.

Geschiedenis
De geschiedenisvleugel omvat het grootste deel van de collectie van het museum. De bezoeker krijgt hier inzicht in allerlei aspecten van de geschiedenis van Zeeland. Maar de zalen zijn toch vooral ingericht om beelden te scheppen en de collectie in een bijzonder kader te zetten. De eerste zalen zijn gewijd aan de vroegtijd. Beeldend kunstenaar Sela laat zich inspireren door winkeletalages in Antwerpen en richt drie juweliersvitrines in met composities van schedels, fossielen, Romeins aardewerk en Vikingsresten. In het midden van de zaal kan de bezoeker kiezen uit negen korte films van Paul en Menno de Nooijer (met teksten van de auteur en illustrator Wim Hofman) over objecten en onderwerpen uit de vroegtijd tot aan de late middeleeuwen, zoals botten, verdronken dorpen, Middeleeuws glas en Nehalennia. De objecten uit de films worden in de zaal op exclusieve wijze uitgelicht.

De beroemde serie Zeeuwse wandtapijten over de zeeslagen in het begin van de Tachtigjarige Oorlog hangt in het centrum van deze vleugel. De nieuwe wandtapijtenzaal is als kijkzaal ingericht. Er is een nieuw lichtsysteem voor ontwikkeld, dat de rijkdom aan details op de tapijten voor het eerst goed zichtbaar maakt. In het midden van de zaal staat een twaalf meter lange leren bank. Er verschijnt ook een handzame wandtapijtengids met veel nieuw onderzoek en uitleg bij meer dan zestig details in de tapijten. De gids verschijnt in een Engelse en een Nederlandse editie.

De geschiedenisvleugel omvat verder twee zalen gewijd aan schilderijen en porselein. De collectie schilderijen confronteert de bezoeker met de rijkdom van verschillende kunsttradities kriskras door de geschiedenis. Er hangen naast elkaar werken van de 17e eeuwse fijnschilder Adriaan Coorte en de 20e eeuwse realist Charley Toorop, van de 16e eeuwse humanist Joris Hoefnagel en de moderne beeldend kunstenaar J.C.J. van der Heyden. De zaal is ingericht door de beeldend kunstenaar Piet Dieleman, van wie ook werk te zien is. Bij de zaal gewijd aan porselein vindt de bezoeker ook modernen als Leen Quist en Jan van Leeuwen vermengd met de rijke Zeeuwse erfenis van de VOC: prachtig Oosters serviesgoed, Chine de Commande, maar ook een rijke verzameling andere objecten, zoals dieren en schoenen van porselein.

De zalen voor tapijten, schilderijen en porselein bieden informatie over het getoonde op touchscreens. Zowel de porselein- als de schilderijenselecties zullen regelmatig wisselen.

Wonderkamers
In het nieuwe museum wordt ook aandacht besteed aan collecties waarvan een groot deel nooit eerder getoond is. Een daarvan is de verzameling etnografica. De verzameling, afkomstig van het in de 18e eeuw opgerichte Koninklijk Zeeuws Genootschap der Wetenschappen, is door de Inspectie Cultuurbezit voorgedragen voor de lijst Nationaal Erfgoed, gereserveerd voor unieke verzamelingen die de aandacht van het Rijk verdienen. Voor het tonen van deze verzameling ontwierp de architect Christian Kieckens in opdracht van het museum twee inloopkabinetten van verschillende groottes. De kabinetten staan met een derde kabinet voor oude Zeelandia in een hoge zaal met een prachtige oude balkenconstructie in de vorm van een omgekeerd schip. De kabinetten verbinden de mysterieuze uitstraling van de historische Wunderkammer met een flitsende moderne vormgeving. Ook bieden ze een hedendaags perspectief door de verzamelingen die mensen meebrachten van verre reizen te tonen als onderdeel van het Zeeuwse verleden.

De verzameling etnografica is verdeeld over de kabinetten Oost en West. In het kabinet Oost vindt de bezoeker de Aziatische verzamelingen met als topstukken onder meer ceremoniële krissen en schitterend bewerkte ivoren objecten. In het kabinet West worden zeldzame naturalia en kunstvoorwerpen uit West-Afrika en de Amerika’s getoond, waaronder rijk versierde beelden en met ingenieuze kralenmotieven bewerkte gebruiks- en kunstvoorwerpen. De kabinetten worden speciaal voor families ingericht. Zo richten de onderste delen van de kabinetten zich op (kleine) kinderen, met zeldzame fossielen, schedels en Indianenobjecten. De hogere delen van de kabinetten zijn met kunst- en rituele objecten meer op jongeren en volwassenen gericht. Voor de zaal heeft de illustrator Laura Mars een speciale wereldkaart ontworpen met daarop gemarkeerd de plaatsen waar de collectiestukken vandaan komen. Ook organiseert het museum expedities, waarbij bezoekende kinderen opdracht krijgen bepaalde onderwerpen te (onder)zoeken en van hun ontdekkingen in de vorm van een schatkaart verslag te doen. Een speciale expeditie wordt gemaakt in de vorm van een videoguide, waarin met beeld en geluid een thematische route langs schatten uit oost en west, kan worden gelopen.

Audiovisuele media
Audiovisuele media spelen een belangrijke rol in het nieuwe museum. Afwijkend van de wat brave educatieve functie die deze media gewoonlijk in musea hebben, worden ze hier ingezet om te concurreren met de collectie in schoonheid, de objecten in onverwachte kaders te zetten en verschillende en zelfs tegenstrijdige interpretaties van de getoonde stukken te geven. Ze dienen zo om het onverdiende gezag van het museum te doorbreken.

Een voorbeeld is de al hierboven genoemde reeks films die in opdracht van het museum wordt gemaakt door de beeldend kunstenaars Paul en Menno de Nooijer. Naast de Strip Show 1850, en negen clips over de vroegtijd, is er een vierdelige film over het Abdijcomplex (met teksten van Floortje Zwigtman), een catwalk film en een film over etnografie.

Videoguides spelen een belangrijke rol in de strategie om bezoekers op verschillende manieren het museum te laten beleven. Het museum werkt met een aantal ontwerpers aan de productie van deze visuele rondleidingen op palmcomputers. De rondleidingen zijn niet primair gericht op kunsthistorische wetenswaardigheden, maar leveren eerder zoektochten waarin verrassende verbanden worden gelegd tussen verschillende onderdelen van het museum. Ze zijn bedoeld om de ogen van de bezoeker te openen voor de onverwachte schoonheid en bijzondere betekenissen van de collecties. De tours richten zich op verschillende doelgroepen. Bezoekers geïnteresseerd in de beroemdste objecten kunnen bijvoorbeeld kiezen voor een rondleiding die de aandacht vestigt op de rijke diversiteit van details in de wandtapijten of andere topstukken. Voor kinderen wordt gewerkt aan een rondleiding over dieren. Avonturiers kunnen een expeditie naar de Wonderkamers ondernemen, romantici krijgen een verrassingstour over verlangen aangeboden. De tours leiden de bezoeker langs een reeks objecten, die elk met twee of drie korte filmclips worden geïntroduceerd. Bij het thema dieren (speciaal voor kinderen) leert men bijvoorbeeld bij een draakje op sterk water over de 17e eeuwse beperkte kennis van de natuurhistorie, over reis- en sterke verhalen en de markt in Antwerpen (waar draakjes verkocht werden). Ook wordt voorgedaan hoe je uit een rog een monster kunt snijden.

De eerste wisseltentoonstelling van het museum is getiteld Zeven (7) en gewijd aan de verbouwing, de nieuwe inrichting en de reeks projecten die het museum in de afgelopen jaren als voorbereiding op het nieuwe museum heeft gerealiseerd. De tentoonstelling is vormgegeven door 75B uit Rotterdam. Een kleine wisseltentoonstelling is geheel gewijd aan het schilderij en de kwestie rondom Gebed voor de Maaltijd (1907) van Jan Toorop. Het werk wordt geclaimd door de Joodse familie Eberstadt. De landelijke restitutiecommissie zal in de zomer van 2007 uitspraak doen.